Tham gia BHXH bắt buộc cho chủ hộ và lao động hộ kinh doanh

Từ ngày 01/7/2025, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (Luật BHXH 2024) chính thức có hiệu lực, mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc.

Một trong những điểm mới quan trọng là chủ hộ kinh doanh cá thể (HKD) có đăng ký kinh doanh thuộc diện phải tham gia BHXH bắt buộc theo quy định của Chính phủ (Nghị định 158/2025/NĐ-CP). Quy định này nhằm mở rộng diện bao phủ an sinh xã hội, bảo vệ quyền lợi lâu dài cho chủ hộ và người lao động trong khu vực kinh tế phi chính thức.

1. Đối tượng tham gia BHXH bắt buộc

a. Chủ hộ kinh doanh

Theo khoản 1 Điều 2 Luật BHXH 2024 và Nghị định 158/2025/NĐ-CP:

Từ 01/7/2025: Chủ hộ HKD có đăng ký kinh doanh và nộp thuế theo phương pháp kê khai (áp dụng cho HKD nhóm 2, 3, 4 theo phân nhóm doanh thu từ 2026) phải tham gia BHXH bắt buộc.

Từ 01/7/2029: Mở rộng áp dụng cho tất cả chủ hộ HKD có đăng ký kinh doanh còn lại (bao gồm nhóm nộp thuế khoán trước đây).

Trường hợp không phải tham gia:

Chủ hộ đã đủ tuổi nghỉ hưu (nam 61 tuổi 6 tháng, nữ 56 tuổi 8 tháng tính đến năm 2025) hoặc đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng.

Chủ hộ đồng thời thuộc đối tượng khác (công chức, viên chức, người lao động tại doanh nghiệp…) thì tham gia theo đối tượng chính.

b. Người lao động làm việc tại HKD

HKD là người sử dụng lao động, phải đóng BHXH bắt buộc cho người lao động ký hợp đồng lao động từ 01 tháng trở lên (kể cả hợp đồng theo mùa vụ hoặc theo công việc nhất định).

Áp dụng ngay từ khi Luật BHXH 2024 có hiệu lực.

Không phân biệt thời hạn hợp đồng, chỉ cần có trả lương và chịu sự quản lý của chủ hộ.

HKD có trách nhiệm đăng ký tham gia BHXH cho người lao động trong vòng 30 ngày kể từ ngày ký hợp đồng lao động.

2. Mức đóng BHXH và các quỹ

a. Đối với chủ hộ kinh doanh

Chủ hộ được tự lựa chọn mức tiền lương làm căn cứ đóng nhưng:

Tối thiểu: Bằng mức tham chiếu (hiện nay là mức lương cơ sở 2.340.000 đồng/tháng).

Tối đa: Không quá 20 lần mức tham chiếu (46.800.000 đồng/tháng).

Tỷ lệ đóng: BHXH: 25% (22% quỹ hưu trí và tử tuất + 3% quỹ ốm đau và thai sản).

Bảo hiểm y tế (BHYT): 4,5%. → Tổng mức đóng tối thiểu khoảng 690.000 đồng/tháng (29,5% × 2.340.000 đồng). Một số nguồn tính riêng BHXH là 585.000 đồng/tháng (25%).

Mức đóng thực tế có thể cao hơn tùy lựa chọn của chủ hộ. Tiền lương căn cứ đóng phải được thông báo và giữ ổn định ít nhất 6 tháng/lần.

b. Đối với người lao động tại HKD

Tổng tỷ lệ đóng khoảng 32% trên tiền lương tháng:

Người sử dụng lao động (HKD) đóng 21,5%: 14% hưu trí-tử tuất, 3% ốm đau-thai sản, 0,5% tai nạn lao động-bệnh nghề nghiệp (có thể giảm xuống 0,3% nếu đủ điều kiện), 1% bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), 3% BHYT.

Người lao động đóng 10,5%: 8% hưu trí-tử tuất, 1,5% BHYT, 1% BHTN.

HKD phải trích lương người lao động để đóng phần của họ và nộp cùng phần của mình cho cơ quan BHXH.

3. Thủ tục tham gia và nộp BHXH

Bước 1: Đăng ký tham gia tại cơ quan BHXH quận/huyện nơi HKD đăng ký kinh doanh hoặc nơi cư trú.

Bước 2: Nộp hồ sơ (Giấy chứng nhận đăng ký HKD, danh sách lao động, hợp đồng lao động, CMND/CCCD…).

Bước 3: Đóng tiền hàng tháng qua ngân hàng, bưu điện hoặc ứng dụng VssID, BHXH điện tử.

Từ năm 2026, việc kê khai và nộp có thể kết nối với eTax Mobile và hệ thống thuế. HKD nên mở tài khoản ngân hàng riêng để dễ quản lý.

Chế độ được hưởng:

Chủ hộ và lao động được hưởng đầy đủ 5 chế độ BHXH: ốm đau, thai sản, tai nạn lao động-bệnh nghề nghiệp, hưu trí, tử tuất.

BHYT chăm sóc sức khỏe.

BHTN (nếu áp dụng).

Việc mở rộng BHXH bắt buộc cho chủ hộ và lao động HKD là chính sách nhân văn, góp phần thực hiện mục tiêu bao phủ BHXH toàn dân.